Reflectie 6(2).vp

oudheid, of naar het psychologisch ver verwijderde India, Ja- pan of China. De Theosofie heeft in het Westen de blik enorm verwijd en een grote bijdrage geleverd aan deze vernieuwing van het spirituele leven. In de New Ageperiode, beginnend in de jaren ’60 van de vorige eeuw, is veel hiervan gemeengoed geworden voor miljoenen spirituele zoekers. Er is veel beweging. Enkele traditionele stromingen zijn echter ook verstard. In het religieuze meerstromenland zijn er duidelijk enkele rivieren bevroren. Een aantal leiders van godsdienstige instituten hebben hun traditionele waarden be- vroren. Uit angst dat God verdwijnt uit het openbare leven en uit het innerlijk leven van mensen, heeft bijvoorbeeld de Rooms-katholieke Kerk de paar schuchtere vernieuwingspo- gingen van Vaticanum II (1962 – 65) weer in de ijskast gezet. Waarom? “Gott ist verschwunden, es handelt nur noch der Mensch” , klaagt paus Benedictus XVI in zijn boek over Jezus van Nazareth De nieuwe trend ziet de paus als het einde van God, althans van de noodzaak God erbij te halen. Daarmee worden volgens Benedictus XVI de bestaande religies aan de kant gezet. De paus kiest hierbij bewust voor een meervoud: religies. Alle religies worden volgens de paus in de seculiere wereld terzijde geschoven. Alle? Ook de Islam? De paus voelt zich, zoals zoveel behoudende rooms-katholieken, ingehaald door het conservatieve deel van de islam: daar weten ze nog wat vasthouden aan het geloof is. De christelijkheid van de christenen steekt daarbij volgens Benedictus XVI af als een armzalige vertoning. Gehoorzaamheid, discipline, onderwer- ping aan het kerkelijke gezag is ver te zoeken. De conservatieve Islam als voorbeeld voor christenen? De behoudend religieuze krachten bundelen? Ook samen met en aantal joodse conservatieve leiders voor de harde lijn gaan? Het huidige bezoek van de paus aan het Midden-Oosten lijkt daarop te wijzen. Alle Abrahamitische tradities op één lijn krijgen voor de bouw van een fundamentalistisch bolwerk dat, gegrond op oude dogma’s en traditionele leefregels, stevig standhoudt in de maalstroom van het moderne leven? Oecumene on line Benedictus XVI zou dat graag willen. Maar het lijkt op het bouwen van een luchtkasteel. En wie wil daarin wonen? Angst is nooit een goede raadgever. Je kunt jezelf daarbij behoorlijk in nesten werken. Dat doet de paus ook. Hij verzet zich tegen een cultuur, die juist geïnspireerd is door het christendom. En biedt geen levensvatbaar alternatief. Grote aantallen gelovi- gen, vooral in Europa en Zuid-Amerika, zien dat dan ook en haken af. Feit is immers, dat de gelovigen in de traditioneel christe- lijke landen het voor gezien houden. De kerken lopen leeg. Ook in Nederland. Het onderzoek van de WRR maakt dit nog eens met cijfers duidelijk. Een groot deel van het eens zo christelijke Nederland wenst niet meer bij een Kerk te zijn aangesloten. Geen geloof meer in een versleten dogmatiek, wereldvreemde ethiek en starre hiërarchie. Er waait een nieuwe wind die het de gevestigde kerkelijke instituties moeilijk maakt zich staande te houden. Dat bleek vorig jaar nog eens duidelijk bij het 40-jarig bestaan van de Raad van Kerken. Het was een stijlvolle, beschaafde middag in de 13de-eeuwse, gothische Jacobikerk te Utrecht. Een kerk vol gelovigen, hervormde, gereformeerde, doopsgezinde en remonstrantse dominees waren er, officieren van het Leger des Heils en ook een Koptisch-orthodoxe, twee rooms-katholieke bisschoppen en een oud-katholieke. Men vierde de oecumene vanuit het bewustzijn dat er in principe slechts één kerk van Christus bestaat. Dat bewustzijn stond aan de wieg van de Raad van Ker- ken. Al veertig jaar proberen de Kerken dat ideaal stapje voor stapje dichterbij te brengen. Ze hebben veel activiteiten ont- wikkeld, maar tot dusver is het niet gelukt de grote obstakels op de weg naar eenheid uit de weg te ruimen. Rooms-katholie- ken en protestanten verwijderen zich zelfs de laatste jaren van elkaar, alle vergaderingen en rapporten ten spijt. De Raad vestigt nu haar hoop op de jongeren. Maar de nieuwe generatie kerkgangers blijkt niet meer te communice- ren via rapporten. En die houden zich ook niet aan de dogma- tische grenzen die de gevestigde Kerken nog steeds trekken Dit werd duidelijk in het verhaal van Marloes Keller (33), die Nederland vertegenwoordigt in de Wereldraad van Kerken. “Jongeren lezen al die stukken niet meer”, zei Keller, “zij sur- fen tachtig minuten per dag op internet. Daarmee worden ook traditionele grenzen relatief. Ze hebben daardoor een ander perspectief op oecumene”. Dankzij haar weblog heeft Keller wereldwijd contacten, bijvoorbeeld met een dominee die vertelt over zijn werk in het katholieke Frankrijk. En via hyves heeft ze contact met jong- eren uit Zambia, Australië en Zuid-Amerika die ze bij de We- reldraad in GenPve ontmoette. Ging het in 1968 vooral om de eenheid van de Kerken, veertig jaar later staat de wereldwijde verbondenheid van gelovigen centraal. En ook deze verbondenheid van gelovigen is in de smelt- kroes van de virtuele contacten relatief. Veel jongeren die geïnteresseerd zijn in spiritualiteit, laten ook de grenzen van de Kerken los. Zij communiceren vanuit hun eigen opvatting- en met wie maar wil, om de eigen diepte te vinden. In zekere zin is dat het perspectief van de oorspronkelijke betekenis van het Griekse woord ‘oecumene’, namelijk ‘bewoonde aarde’. Dat is waarachtige oecumene, maar dan on line. Ondogmatische blik Zijn we hiermee veroordeeld rond te dolen in Niemandsland? Is daarmee God verdwenen, zoals de conservatieven beweren? Dat blijkt niet het geval. Het overgrote gedeelte van de men- sen ervaart nog steeds de binding met het transcendente. Zij zijn religieus in de oorspronkelijke betekenis van het woord , maar nu vaak zonder lid te zijn van een van de traditionele christelijke Kerken. Zij worden in het WRR-rapport de nieuwe “ongebonden spirituelen” genoemd en vormen volgens het rapport momenteel al 26 procent van het religieuze volksdeel in Nederland. Zij vinden vaak hun inspiratie en motivatie nog in de christelijke traditie, maar interpreteren die op eigen ma- nier. Zij laten zich daarbij gidsen door nieuwe wetenschappe- lijke ontwikkelingen, door spirituele meesters in West en Oost en door eigen diepe spirituele ervaringen. Zo vinden zij nieu- we wegen voor een vitaal, spiritueel leven. In deze groep ontstaat een hernieuwd inzicht in het leven en de boodschap van Jezus. Men doet eerlijk en onbevooroor- deeld onderzoek en wil eerlijk weten: waar staat Jezus voor? Klopt het wat de traditionele dogmatiek hierover zegt? Wie was hij in feite en wat heeft hij ons nu nog te zeggen? Nu de macht van de traditionele Kerken tanende is en je niet meer in de ban gedaan kunt worden als je iets ontdekt wat strijdig is met de traditionele geloofsdoctrine, is voor deze vra- gen nieuwe ruimte ontstaan. Je kunt weer met frisse moed en