Reflectie 6(4) winter 2009.vp

Op het ogenblik zien we eenzelfde gewelddadigheid, wreed- heid en verwarring in ontwikkelingslanden, die een nog moei- lijkere overgangsrite naar de moderniteit moeten doormaken, omdat ze te vlug moeten moderniseren. Het eens verwachte, glorieuze tijdperk van rationaliteit, wetenschap en techniek is verworden tot een bizarre consump- tiemaatschappij, een samenleving die geheel gericht is op het verbruik van materiële goederen en het verkrijgen van zoveel mogelijk comfort. ‘Mateloosheid’ is hierin een kernbegrip, omdat er in principe geen grens is aan het verwerven van ma- teriële goederen. De enige grens die bereikt kan worden, is die aan energie, grondstoffen en levensruimte. Dan is een catastrofe niet meer te vermijden. Een aantal economische en sociale wetenschappers zien dat deze grens al enige tijd geleden bereikt is en zouden de consumptiemaatschappij het liefst vervangen door een stabiele economie, met minder luxe voor de westerse bevolking, maar met financiële en materiële gelijkheid voor de hele wereld. Maar het lijkt erop dat in de Westerse wereld de politieke wil daarvoor ontbreekt. Mogelijk omdat achter de schermen een aantal topmensen van banken en van de grote, internationale multinationals die voornamelijk gericht zijn op winst op korte termijn, de dienst uitmaken. De politiek blijft daarom de uit- drukking van een beperkt ego-gericht bewustzijn. Zelfs een duidelijk signaal als het broeikaseffect en het dagelijks uitster- ven van talrijke planten- en diersoorten bewerkt nog geen ech- te ommekeer. De economie moet blijven groeien. Dat is priori- teit nummer een. De meeste mensen kiezen hier onbewust ook nog steeds voor. Koersen we zo recht op een catastrofe af? Beperkingen van het bewustzijn Terwijl ik dit schrijf, merk ik dat het me soms moeite kost deze si- tuatie tot me te laten doordringen. Dat overkomt ook veel van mijn vrienden. Het zou angst moeten oproepen, maar dat gebeurt niet. Het zou nieuwe creativiteit moe- ten losmaken, maar dat gebeurt ook niet. Alleen met mondjes- maat. Waarom niet? Eén reden is zeker dat de in- formatie in zo’n overweldigende mate aanwezig is, dat we het met ons huidige denken niet meer bij kunnen houden. We dreigen om te komen in de enorme hoeveel- heid informatie. In deze omstan- digheden krijg je het gevoel dat je altijd slechts fragmentarisch bezig bent. En dat je ook geen verhaal kunt maken dat voor je- zelf alles in harmonie bij elkaar houdt en ook voor een ander geldig is. Misschien komt dit ook wel, omdat vanaf het begin van de ja- ren tachtig van de vorige eeuw voor veel mensen het doemdenk- en heeft afgedaan. We hebben toen ontdekt: als mensen de mo- gelijkheid hebben om in een ter- minale oorlog alle leven op aarde te vernietigen, hoeven we dat nog niet te doen. Dit betekent niet dat er nooit kernwapens ge- bruikt zullen worden. Het bete- kent alleen dat wij mensen erop vertrouwen dat wij de mogelijk- heid hebben een dergelijk geweld ook niet te plegen. Dat creëerde een wonderlijk optimisme. Dit wordt momenteel ook gedeeld door diegenen die Bezoekers bezichtigen ‘het laatste oordeel’ van Michelangelo, Sixtijnse Kapel, Rome 2009