Reflectie 6(4) winter 2009.vp

Een ervan was Simon bar Kochba, leider van de Tweede Jood- se Opstand (rond 135 BC). Hij maakte het messiaanse bewust- zijn opnieuw wakker. Ook ten tijde van Jezus waren er mensen die messiaanse verwachtingen koesterden. Het waren de ‘ijveraars’, de ‘zelo- ten’, voor wie het onverdraaglijk was dat het Joodse volk door de Romeinen werd geknecht, en die daarom een nationalis- tisch-revolutionaire beweging startten. Zij koesterden de ver- wachting dat de wereldperiode waarin zij leefden haar einde naderde. En dat er een nieuwe tijd voor de deur stond, waarin God zijn koninkrijk zou vestigen. God zou spoedig de heide- nen richten en het volk, dat zijn Wet liefhad, alle macht terug- geven. Hiertoe zou God een Messias zenden. Deze messiaanse verwachting, gekoppeld aan strenge wetsvervulling, was ook het klimaat waarin Jezus opgroeide. Mensen keken met spanning uit naar de langverwachte bevrij- der en met name de Farizeërs, de ‘afgezonderden’, hadden zich de strengste wetsvervulling tot taak gesteld, om als eer- sten in de heerschappij van de Messias te delen. Maar kwam de Messias wel? Was het Johannes de Doper? Nee. Was het Jezus? Uit geen enkele, authentieke tekst blijkt dat Jezus deze titel zelf heeft geclaimd. Hij heeft zich ook niet als zodanig gedragen. Hij gedroeg zich niet als een leider in een gewapende strijd tegen heidenen. Zijn leven, lijden en sterven doen in het geheel niet denken aan het profiel van de Messias, zoals de Joden die verwachtten. Dat is dan ook de re- den dat de Joden hem nooit als Messias hebben erkend. Wees waakzaam! Wie was Jezus dan wel? Hoe gaf hij een antwoord op de vra- gen van zijn tijd? Is het bekend hoe hij omging met de sociale en politieke crisis van zijn tijd en het messiaanse verlangen van zijn Joodse geloofsgenoten? Ook voor onze tijd zou een antwoord op deze vragen licht kunnen werpen op de crisis waarin wij ons bevinden en op de verwachtingen die wij in onze Grote Verhalen koesteren. Historisch onderzoek heeft duidelijk gemaakt dat we be- scheiden moeten zijn in onze uitspraken over Jezus. De grote woorden die de klassieke christologie meende te moeten spre- ken, blijken bij nadere beschouwingen theologische idealise- ringen, die al in de canonieke evangeliën zijn begonnen. Is er een mogelijkheid om dichter bij de bron te komen? Om uitspraken te vinden van Jezus die nog niet door een theologi- sche agenda zijn besmet? Dankzij nauwgezet historisch onder- zoek kunnen we die vinden in een tekst die de wetenschappelij- ke naam Q (het Duitse Quelle) draagt. Deze tekst is enkele jaren na Jezus’ dood in Galilea geschreven door enkele van zijn eer- ste volgelingen en was als bron beschikbaar voor Matheus en Lucas, toen die tientallen jaren later hun evangeliën schreven. Het is een elementair spreukenevangelie en bevat de originele versie van Jezus’ meest diepzinnige onderwijs . Hierin vinden we ook Jezus’ advies met betrekking tot de komst van de Mensenzoon. Hij vraagt niet om de omstandig- heden precies te analyseren, maar om naar binnen te gaan en tot een nieuw bewustzijn te komen. Wat houdt dat in? Wees waakzaam! Val niet in slaap en let op. Wees rustig en alert, stil, zodat je niet mist wat er gaande is. Verander van hart, houd de goddelijke vonk levend. Zo zegt hij in Q 55 dat je waakzaam moet blijven als iemand die niet wil dat er in zijn huis wordt ingebroken. ‘Als de eigenaar van een huis weet wanneer de dief komt, zal hij op zijn hoede zijn en niemand in zijn huis laten inbreken. Jullie moeten ook waakzaam blijven – de Mensenzoon komt wanneer je hem het minst verwacht.’ En in Q 79 geeft hij aan hoe belangrijk dit is. Als je maar blijft afwachten, je gedachten maar op de toekomst blijft richten en als je niet aandachtig in het moment bent, mis je het konink- rijk van God. Je hoeft niet meer te wachten, het koninkrijk Gods is er al. Maar je moet heel alert en stil zijn om dat te kunnen zien en ervaren: Je zult het koninkrijk van God niet kunnen zien, wanneer het komt. Men zal niet kunnen zeggen ‘het is hier’ of ‘het is daar’. Het koninkrijk van God is onder jullie.’ Jezus wijst hiermee op de mogelijkheid in een volkomen nieuwe staat van bewustzijn te leven. In zijn tijd van crisis en sociale spanningen was dit zijn boodschap. Hij was niet de poli- tieke Messias die de Joden verwachtten, maar wel een van die- genen die in een situatie van politieke onrust de goddelijke vonk van innerlijke wijsheid en waakzaamheid in zichzelf ontdekt had. Elders op onze aarde had enige tijd daarvoor Boeddha dit ook al ontdekt en het ‘mindfulness’, aandachtige aanwezigheid in het hier en nu, genoemd. Het waren toen enkelingen. Op dit moment, nu er een mondiale crisis dreigt, is dit de aangewezen manier om hiermee om te gaan. Dat zou dan een bewustzijns- transformatie op wereldschaal betekenen. De tijd dringt. Het wordt tijd dat we in deze duistere tijden transparant worden voor het licht dat al hier en nu aanwezig is. Dat dit licht overal mag doorbreken, dat is mijn kerstwens voor 2009.|| Noten * * * * * * * * *