7(1)10

wen werkt al helend. Als je ze niet erkent, krijgt het macht over je bij het minste of geringste. Aan zichzelf werken is dus geen luxe. Jung zei tijdens WO II: “De wereld hangt aan een zijden draadje, namelijk de psyche van de mens, de wereld wijzigt niet als het individu niet verandert”. De psychologie is nog een jonge wetenschap, maar door haar invloed, de vele therapie- en andere groepen en door het proces van individua- lisering, is de bewustwording sindsdien al sterk toegenomen, waardoor we vandaag Gandhi en zijn nadruk op het ‘ken je- zelf’ en soul-force veel meer beginnen te begrijpen. Strategische formules in Gandhi’s geweldloosheid of ahimsa zijn: 1. dat ze niet symptomen bestrijdt, maar boven het geweld uit- stijgt en dat we dus moeten leven naar wat we prediken, 2. dat spiritualiteit en soul-force ons daarvoor de kracht geven, 3. dat met open vizier wordt gestreden, 4. dat het goede niet kan worden afgedwongen met geweld, 5. mede daarom geen lijden moet toegebracht, maar dat er in het uiterste geval bereidheid is zelf lijden op zich te nemen, 6. dat geweldloosheid zich richt op het beste in de ander en 7. mede daarom vijandschap en haat taboe zijn, 8. dat in de geweldloze strijd het middel minstens zo belang- rijk is als het doel en dat we daarin consistent moeten zijn en 9. dat er een goede verstandhouding met de persoon van de te- genspeler is. Maar kunnen mensen zo’n strategie van de liefde opbren- gen, als ze bij zichzelf geen innerlijke vrede constateren? Kun- nen we überhaupt wel in vrede leven met een ander, laat staan vrede bij hem brengen, als we niet in staat zijn in vrede te leven met onszelf? Moeten we niet allen veel meer aan onszelf gaan werken, voordat we bijvoorbeeld een Gandhi kunnen nazeggen: “Ik heb van vijanden vrienden gemaakt. Mijn grootste succes was, dat de Britten India verlieten als vrienden”. En het verzoe- ningsbeleid van Mandela en Tutu dan? Kunnen we vergeven? Soms moet je half wankelende dictators een vrijwillige balling- schap aanbieden om verdergaand lijden en bloedvergieten te voorkomen. Of zeggen we ‘nee, we willen wraak’? De spirituele giganten Gandhi, Mandela en Tutu waren zich bewust van angst als dodelijke factor. Gandhi noemde het de oorzaak van geweld. Een letterlijk citaat van hem: “Onze ware vijanden zijn onze angst, hebzucht en egoïsme”. Angst maakt ons klein of laat ons in zelfafwijzing belanden, de ziek- te van deze tijd, die behalve tot depressie ook leidt tot negati- visme. Dit met alle gevolgen van dien, nu we door de kwan- tumfysica weten dat 1 e alles energie is en 2 e dat we non-lokaal verbonden zijn met het bewustzijn van andere mensen. Gooi je dus zelfafwijzing en negativiteit de lucht in, dan bevorder je het tegendeel van wat Gandhi ahimsa noemt. We leven mede door het proces van individualisering in een tijdsomslag. Het gaat nu in het leven om zelfvertrouwen, authenticiteit en spiri- tuele kracht. Alle drie zaken die Gandhi al sterk benadruk- te.Van Inayat Khan is de Soefi-wijsheid: “Vechten met de an- der geeft oorlog en worstelen met zichzelf geeft vrede”. Eerst jezelf transformeren, wist ook Gandhi. “Geweldloosheid”, zei hij eens, “is zachtmoedig, het kwetst nooit, het is als het goed is niet een gevolg van boos- heid, het is nooit bedillerig, nooit ongeduldig, nooit schreeu- werig en lijnrecht tegenover dwang”, eraan toevoegend, “en ik zal niet wachten tot het hele volk zich daartoe heeft veranderd, maar zonder omwegen een begin maken bij mezelf”. Zelf voorleven dus. Door de ontdekkingen van de kwantumfysica geldt te meer de klassieke uitspraak van ‘zoals de mensen zijn, zullen de tijden zijn’. Ook dat engagement is gedoemd te fa- len, als we niet in de gaten hebben, dat een conflict dat we bui- ten onszelf tegenkomen vaak een uitdrukking is van een con- flict in onszelf. Zijn we niet te veel bezig anderen te verande- ren om zo onze eigen probleem op te lossen? Ook in het groot bij militaire interventies? Het Westen is zo bevoogdend, hoor ik vaak als antropoloog onderweg. De progressieve Amerikaan George Kennan zei eens: “Be- voogden en onszelf beschouwen als leraren voor de rest van de wereld is verwaand en ondoordacht. Als jij denkt dat jouw manier van leven navolging verdient, dan is de beste aanbeve- ling niet: anderen de les te lezen, maar zelf het goede voor- beeld geven”. Inderdaad niet bevoogden, ieder heeft zijn eigen proces. Gandhi: “Kijk naar mijn levenswijze, hoe ik leef, woon, eet, zit, praat en me gewoonlijk gedraag, al die dingen samen in me, dat is mijn religie”. ‘Ahimsa kan niet zonder zelfaanvaarding, niet zonder gevoel voor het hogere en niet zonder liefde voor de mensheid’. Dat hogere, volgens hem een ‘ondefinieerbaar mysterieuze kracht die alles doordringt’, noemt hij behalve God: Waarheid, Bewustzijn en Essentie, alle godsbeelden die de laatste jaren bij ons ook in zwang ko- men. Ook dat we een stukje God in ons hebben. Gandhi was qua bewustzijn, ja in vele opzichten, zijn tijd vooruit. Gandhi had zijn successen, omdat hij opereerde, niet vanuit het dualistische wij-zij, maar vanuit eenheidsbewustzijn en het hart, wat ook betekende: inlassen van stilte, weet hebben van de wetten van het universum en luisteren naar je innerlijke stem. Vandaag zien we in, dat zo’n houding een enorme kracht is en leidt tot vrijheid, authenticiteit en individualiteit. Gandhi was een voorloper van deze nieuwe attitude, die aan het opko- men is. “Bij de meeste mensen slaapt de geest, waardoor het hun ontbreekt aan soul-force maar als al een mens die geest bij zich doet ontwaken, wordt daarmee de aarde een beetje opge- tild”, zei hij eens. Soul-force is een enorme kracht, via welke je leeft vanuit een hoger ideaal en via welke je niet gericht bent op eenzaam- heid, angst, rivaliteit, wrok, iemand gebruiken, op tekort en ei- gen belang, maar meer op gelijkwaardigheid, verbinding, me- dedogen, vrijheid, geven en denken in overvloed. Luther King formuleerde het als volgt: “De zwakte van geweld is, dat het een neergaande spiraal is en juist datgene opwekt wat je wilt vernietigen. Met geweld kun je de hater doden, maar niet de haat. Met geweldloosheid hebben we echter een kracht die groter is dan een kernbom. Want een bom kan alleen vernieti- gen, maar geweldloosheid kan harten veranderen”. || Dr. Hans Feddema is antropoloog, publi- cist, bestuurslid van De Linker Wang en voorzitter van de Beweging voor Geweldloze Kracht; www.hansfeddema.nl ¹. Toespraak gehouden te Den Haag en Wassenaar ter gelegenheid van de internationale vredesdag in oktober, de geboortemaand van Mahatma Gandhi. 13 Reflectie 7(1) voorjaar 2010