Refl Herfst 2010 7(3).vp

men. Maar het gebeurde niet. Geen tijd. Of arrogantie van het ego: ‘Breng ik infecties over? Dat kan niet. Dat komt van een collega.’ Tot een iemand van de leiding een kweek liet maken van bacteriën die er altijd op je handen zitten en die als ‘screensaver’ op een aantal computers zette. Dat was een schok die werkte. De artsen, altijd druk en bezig met andere dingen, zagen hele kolonies bacteriën op hun handen en was- ten voortaan hun handen voordat ze de operatiekamer binnen kwamen. De ‘screensaver’ had hen bewust gemaakt van wat ze deden en dat werkte. Zelfzuchtig gedrag leren zien Het ‘Charter for Compassion’ wijst in die richting en spreekt ook over bewustwording. Een diepere, wezenlijke bewustwor- ding van je eigen gedrag. Volg het aandachtig. Word je be- wust van je denken, je emoties, je doen en laten. Merk voor je- zelf op als je haatdragend, arrogant of chauvinistisch praat, als je een ander kleineert of uitbuit. Word gewaar als je zelfzuch- tig bezig bent… Deze bewustwording heeft in de spirituele tradities in ze- kere zin de neutraliteit van een ‘screensaver’. Maar wat je dan aanvankelijk ziet, zijn vooral de ongerechtigheden van je ego. Je ziet je ingesleten, onbewuste, zelfzuchtige patronen die je persoonlijkheid uitmaken en waarmee je je rol in de maat- schappij speelt. Je ziet hoe je onbewust, vanuit je ego, nog vastzit in de wetten van de jungle. Overleven in een wereld vol geweld en angstaanjagende scenario’s. Een wereld van nooit genoeg, haast, snel pakken wat je pakken kunt. Een we- reld waarin je telkens moet kiezen tussen jezelf verbergen, vechten of vluchten. Voor ethisch handelen vanuit de ‘gouden regel’ is hier nog nauwelijks plaats. Goed om te zien? Nee. Als het licht van je bewustzijn op je onbewuste patronen valt, kun je er zo van schrikken dat je besluit dit licht niet meer in je onderbewuste kelder te laten schijnen. Dat betekent dan, dat wat daar krioelt, gewoon door blijft leven en voortdurend voedsel zoekt in de maatschappij en je relaties met medemensen. Heel veel mensen leven zo. Even een blik in je onderbewuste en dan van schrik ogen dicht. Niets willen zien, niets willen weten en dan gewoon doorgaan. Geen wonder dat, als deze mensen het merendeel van een maatschap- pij uitmaken, de oude ingesleten zelfzuchtige gewoontes de bo- ventoon voeren. Wetten die dit willen indammen werken dan ook nauwelijks. Het morele vacuüm blijft. Maar er zijn ook moedige mensen die hun ogen open willen houden en ook met heldere blik naar binnen willen kijken. Met heldere blik kijken zij naar hun persoonlijkheid, dat wat ze stie- kem denken en de emoties die voortdurend oplaaien. En als zij de moed hebben om rustig het licht hierop te laten schijnen, ge- beurt er iets wat te verwachten is. Het zelfzuchtige ego wordt gezien zoals het is – een sluier over de werkelijkheid, maya, een illusie – en kan worden losgelaten. De werkelijkheid toont zich nu zoals ze is. Wonderlijk intelligent, vol liefde en alles in een- heid omarmend. Het zelfzuchtige ego blijkt er – in een pijnlijke bewustzijnsvernauwing – een verwarde jungle met harde jung- lewetten van gemaakt te hebben. De heldere blik van het be- wustzijn ziet de werkelijkheid weer in de oorspronkelijke vorm, als een paradijs waar de ‘gouden regel’ geldt. Liefde stroomt weer. Compassie heeft haar intrede gemaakt. Geëngageerde boeddhisten We raken hier aan een wezenlijk inzicht in moreel handelen dat in alle spirituele tradities speelt. Osho, een Indiase mysti- cus, formuleerde het eens als volgt: ‘Ethisch handelen is een gevolg van bewustzijn. Als men in het hart bewustzijn voelt oprijzen, dan ontstaat er eenheid met het bestaan en wordt men ethisch. Het is geen kwestie van geboden of verboden, het is geen kwestie van dit-mag-niet en dat-moet. Het is een kwestie van bewustzijn, van liefde, van compassie... Vanuit dit be- wustzijn kun je niet meer kwetsen, niet meer doden.’ (7 ) 10 Reflectie 7(3) herfst 2010 Schilderij: de barmhartige samaritaan Thich Nhat Hanh