Reflectie 8(1) voorjaar 2011.vp

Compassie met onszelf hebben De derde stap vertelt ons hoe wij compassie met onszelf kunnen hebben, en zouden moeten hebben. Zij stelt dat wij “een biolo- gische behoefte hebben verzorgd te worden en voor anderen te zorgen”. Maar daarnaast bekritiseren we anderen juist om ei- genschappen waaraan we ons bij onszelf het meest ergeren. “Dit kan ertoe leiden dat we minder bewonderenswaardige trekjes van ons op anderen projecteren”, als een vervormde kijk door een compensatie van ons eigen minderwaardigheidsgevoel. Lijden hoort bij het leven. Het wordt niemand bespaart. Zelfs als wij onze wensen vervuld zien, hoort daarbij dat een ander zijn wensen niet vervuld ziet gaan. En zelfs de vervul- ling van al onze wensen neemt niet weg dat wij toch dood zul- len gaan. Het is dus goed ons te realiseren dat wij vandaag al- len leven in dit werelddorp en wij ook deze wereld weer verla- ten zullen. Het is de angst te zullen sterven die maakt dat wij onze innerlijke en uiterlijke grenzen bewaken. Minder goede eigenschappen in onszelf veranderen, is een vorm van sterven. Het is een afscheid van wie we waren, van het beeld dat we hadden van onszelf. Ja, we bevaren innerlijke en uiterlijke we- reldzeeën en doorkruisen innerlijke en uiterlijke woestijnen door ons zelf ‘onder handen te nemen’, geleid door een gevoel van rechtvaardigheid. En dat zal de onze kijk op de gang door de wereld aanzienlijk veranderen. We zullen ons betrokken voelen en uiteindelijk ‘de wereld omarmen’. Dat dat niet kan zonder onszelf te begrijpen en te doorzien, onszelf onze mis- stappen te vergeven, moge duidelijk zijn. Dat moed nodig is om dit stappenplan te gaan, spreekt voor zich. In deze derde stap zult u zien hoe dat te bereiken is. “Als we vrij zijn van emoties waarmee we onszelf schaden, kunnen wij ook een echt wolwassen mens worden, die zijn vervulling heeft bereikt”. Empathie De vierde stap behandelt empathie. In een wereld waarin we lijden liever wegdrukken, betekent het verkrijgen van empa- thie juist dat ons hart ‘breekt’ bij het zien van lijden. Lijden als deel van het leven is ook een pad naar wijsheid. Dat dit zo blijkt te zijn getuigen de vele o.a. Griekse toneelstukken, waarin drama’s werden opgevoerd om de toeschouwers te be- wegen tot empathie. Deze stukken leerden en leren de mensen over hun eigen situatie na te denken. Zo kan uw recensente aanhalen, dat er in Iran de maand Moharram bestaat, de rouwmaand, waarin met name de twee dagen Tasuah en Ashoerah herdacht en innerlijk beleefd wor- den. Het zijn de dagen van de pelgrimstocht naar Mekka, waarin de karavaan van Imam Hossein, waaronder trouwe vol- gelingen, vrouwen en kinderen, in de val wordt gelokt, uitge- hongerd wordt, en uiteindelijk jammerlijk verslagen wordt door de tegenstanders. Uiteindelijk ‘zien’ we Imam Hossein, kleinzoon van de profeet Mohammad zijn eigen kleine zoon Asghar de lucht in tillen om water af te smeken voor de vrou- wen en zieken die in de tenten achterbleven. Een meedogenlo- ze pijl doorboort de keel van het kleine kind. Imam Hossein levert als laatst overgebleven man een slag van man tot man. Maar niet alvorens naar de tent van zijn zuster Hazrat Zainab te zijn gaan om haar te zeggen dat als zij, de vrouwen en de kinderen gevangen genomen zullen worden, zich niet moeten wreken, want dan is alles ‘voor niets geweest’. In de straten van Iran wordt dit met klaagliederen herdacht. Optochten gaan door de straat terwijl de bevolking, in diepe rouw, met beide handen op de borst slaat op de maat van muziek. Alsof het zo- pas was gebeurd. Dit verhaal gaat natuurlijk nog verder.. maar in het voornamelijk shi’itische Iran delen alle mensen dit in- tense verdriet, ongeacht rang of stand. Ze huilen om het ver- driet en onrecht dat de Heilige Familie achtervolgde, en ze huilen om het verlies van eigen geliefden, hetzij gestorven tij- dens de oorlog Irak – Iran als martelaren, of elk ander verdriet. Het verdriet is niet minder dan het verdriet van degene die zich de tocht van Jezus van Nazareth voor de geest haalt…de vernedering, de dorst, de pijn, de slagen, de wanhoop van de omstanders en volgelingen en de uiteindelijke kruisdood. Het is deze ‘eigenheid’ van de bevolking die maakt wat ze zijn, wat ze voelen en hoe ze open staan voor veranderingen, maar niet ten koste van dat wat hen bindt. Immers…het kind hoeft niet met het badwater te verdwijnen? Want … Karen zegt : “Als het verstand niet wordt getemperd door compassie of empathie, kan het de mens naar een moreel va- cuüm voeren”. Zelfs als we willen aannemen dat het verhaal gebaseerd is op fictie, kunnen wij meeleven, meebeleven, zo- als wij bijvoorbeeld ook een tv-feuilleton niet missen willen, om te weten wat er met de hoofdpersoon gebeuren gaat in de volgende aflevering. In de derde stap stond compassie voor onszelf centraal. In deze vierde stap hebben wij kunnen leren dat onze eigen pijn, hoe en waar dan ook ervaren, ‘een les in compassie’ kan zijn. Opmerkzaamheid (Mindfulness) In de vijfde stap zien we hoe Mindfulness, het verkrijgen van enige afstand van het ego, dat een van de oefeningen was waardoor de Boeddha tot verlichting kwam. Maar al te vaak nemen wij aan dat wij in bepaalde vervelende omstandigheden geraken door de schuld van een ander. De ander is de oorzaak van onze pijn. Maar als we naar onszelf toe opmerkzaam zijn, zullen we wellicht stuiten op een woede die al in ons huisde, waardoor wij agressief en destructief reageren. De befaamde ‘druppel die de emmer doet overlopen’. Als we weten waarom die woede in ons ‘beweegt’, hebben we ook meteen de moti- vatie dit te veranderen. Opmerkzaamheid is niet het doel, maar kan wel een gewoonte worden. Is het een gewoonte geworden, dan kan worden overgegaan naar … 27 Reflectie 8(1), voorjaar 2011 Karen Armstrong