Reflectie 8(1) voorjaar 2011.vp

een westerse vrouw niet eenvoudig is zich staande te houden in een land waar andere normen en waarden heersen dan in het Westen. Dit kon dan ook alleen door openstelling voor een an- dere leefwijze, door erin ‘op’ te gaan. Het is mogelijk ons in te leven in een andere leefwijze, te leven in andere omstandighe- den zonder onze eigen ideeën geweld aan te doen. In feite breidt zich daardoor het begrip voor elkaar uit. Het voegt iets aan ons toe, en daardoor groeien wij in het besef dat waar dan ook ter wereld wij allen hetzelfde willen.: vrede, vreugde en geluk. Daardoor kunnen wij ook begrijpen dat nieuwkomers in ons land tijd nodig hebben hun plaats te verwerven, en dat dat niet lukt als wij niet begrijpen hoe moeilijk het is veel van het ge- leerde af te leren, en toch te verblijven in de ‘eigen kern’. Onze tijd is rijp voor nieuwe waarden en inzichten, voor nieuwe afspraken, die we met onszelf en de ander kunnen ma- ken; en af te zien van het pijn toebrengen aan anderen. Toen Karen Armstrong in 2008 een prijs won, stelde zij aan TED ²) voor haar te helpen met het opstellen van “Charter for Compassion” . In Reflectie nr. 4, winter 2010 heeft Dr. Hans Feddema een heel artikel aan “De Kracht van Liefde en Mededogen ge- wijd”, waarin zijdelings nog werd gememoreerd aan dit initia- tief, dat in november 2009 in Amsterdam werd gelanceerd. Ook in een groot aantal steden, maar liefst 60 locaties, over de hele wereld werd dit kort en krachtige manifest aan bekende politici, wetenschappers en verschillende religieuze en ethi- sche tradities bekend gemaakt en aangeboden. In Reflectie nr. 3, 2010, staat een artikel van Ojas Th. de Ronde “Compassie – Verbindende kracht in een verscheurde wereld” dat uitge- breid ingaat op dit manifest, waarin opgenomen een verkorte versie van dit Handvest. Om deze “Charter” te doen slagen, is een gedragsverandering in de mensheid onontbeerlijk. Wel- licht is het zinvol e.e.a. nog eens terug te lezen, te meer daar hieruit voortvloeiend in dit nummer een aantal pagina’s wordt gewijd aan het recent verschenen boek “Compassie” (6 januari j.l.) Daarover dan nu meer. Compassie, wat houdt dat in? Volgens Karen Armstrong wordt ‘compassie’ bijna altijd ver- taald met medelijden. Zij stelt echter dat compassie ‘onder- gaan met een ander’, ‘ons in een ander verplaatsen’ betekent. Wij kunnen onszelf vast wel een situatie voor de geest halen waarin wij zelf compassie nodig hadden. En hoe we ons voe- len als deze compassie in onze omgeving niet te vinden is. Het is de zelfzucht van de mens die de weg naar compassie blok- keert. Karen stelt dat zelfzucht of egoïsme geworteld is in de ‘oude hersenen’, die we hebben geërfd van de reptielen die zo’n vijfhonderdmiljoen jaren geleden vanuit het oerslijk aan land kropen. Neurowetenschappers noemden de mechanismen waardoor zij gedreven werden de vier V’s: zich voeden, vech- ten, vluchten en zich voortplanten. In de loop van duizenden jaren ontwikkelde de mens ook nieuwe hersenen, de neocor- tex, waarop ons denkvermogen berust. Die vier V’s staan ech- ter nog steeds aan de basis van al onze activiteiten. En tegen- woordig hebben we ‘liever gelijk dan compassie te voelen’. Voor degenen die niet weten waar te beginnen met het ont- wikkelen van compassie, is dit boek geschreven. Het twaalfstappenplan is niet afhankelijk van een religieu- ze overtuiging of een geloof in het bovennatuurlijke. Wel kan gesteld worden dat alle religieuze, filosofische en ethische tra- dities gebaseerd zijn op het principe van compassie. Het twaalfstappenplan in vogelvlucht. Karen stelt, dat deze twaalf stappen “in de ware zin van het woord educatief zijn”, waarbij zij uitlegt dat het woord educatie komt uit het latijnse educere dat zoveel betekent als ‘naar buiten brengen’. Daarin is zij heel goed geslaagd. Het is een educatief boek, voorzien van vele voorbeelden uit de geschiedenis van de oudheid, gelardeerd met uitspraken van wijzen en Leraren door de vele eeuwen heen. Daarbij dient m.i. aangetekend te worden, dat de tekst van het boek ook, en misschien wel met name, uit- nodigt tot diepe reflectie van onszelf, de ander, de omgeving waarin wij leven en uiteindelijk de hele wereld. Wat is compassie? Door de ontwikkeling van onze neocortex zijn wij in staat com- passie te tonen. Wij hebben compassie in ons. Maar hoe wij die naar buiten kunnen leiden, is een kwestie van training van onze reacties vanuit de ‘Gulden Regel’ anderen te behandelen zoals wij zelf behandeld willen worden. Belangrijk daarbij is onze ei- gen, al dan niet seculiere, traditie te verkennen: te bezien wat daarin over compassie wordt gezegd, en wat deze reis naar com- passie, zoals zij het noemt, met zich mee brengt. Steeds zal zij ons, door het hele stappenplan heen, terugvoeren naar histori- sche uitspraken van wijsheidsleraren zoals o.a. Lao Tse, Confu- cius, de Boeddha, Socrates, Dalai Lama en vele andere grote fi- guren uit het verleden. Ook uitspraken in verschillende ‘Heilige Schriften’ komen veelvuldig aan de orde ³) . Door het hele stappenplan heen, nodigt zij ons uit door mid- del van vraagstelling onze bevindingen en ervaringen innerlijk te reflecteren. Zij zet historie tegen het licht van de huidige tijd. Door dit te doen maakt zij ons bewust van eeuwige waarheden; maakt zij ons bewust dat ‘tijd’ onderhevig is aan veranderingen, geen consistentie heeft, maar dat door de tijd heen er waarden en normen gelden, die het leven in ieder tijdvak aangenamer maakten. In dit boek huizen oplossingen, vanuit welk standpunt ook bezien. Of wij de mens bezien vanuit de evolutieleer, of vanuit God en goddelijk bewustzijn, of beide, welke weg we ook bewandelen, steeds weer komen we uit op de hoogste nor- men en waarden. En deze staan garant voor medemenselijkheid, voor compassie, het ‘ik en jij’ wordt ‘wij’. Herinneren wij ons de uitspraak :”Gedeelde smart maakt halve smart”. Bewustwording van onze eigen wereld De tweede stap maakt ons bewust van onze eigen wereld. Elke cultuur kent de mythe van de held. De held die ziet dat er iets in de samenleving niet klopt, maar daar geen antwoorden op heeft. Daartoe vertrekt hij voor een zoektocht. Hij leidt ontbe- ringen op deze zoektocht, en laat soms zelfs het leven. Dit no- digt ons uit ons te verplaatsen in zijn ontberingen. Uit liefde voor deze held kunnen wij kiezen ons te plaatsen in zijn voet- sporen en zullen we zien dat deze held zeeën overstak, woes- tijnen doorkruiste; moest afzien van de beschutting van de om- geving waarin hij geboren werd. De held verkende de wereld en nam het beste daaruit mee. En samenvattend was dat: com- passie. Als ons oog daarvoor geopend wordt, hoeven we geen zeeën en woestijnen meer te doorkruisen. Dan zien we dat in onze eigen omgeving genoeg te doen is. Onze omgeving heeft zich inmiddels uitgebreid tot het door Karen genoemde ‘werelddorp’. Dat betekent, dat wij door (innerlijke) woestij- nen en zeeën over te steken, kunnen komen tot compassie met en voor de hele wereld. 26 Reflectie 8(1), voorjaar 2011