Reflectie herfst 2012.vp

Spreken over de Ziel X Gert Jan van der Steen Spreken over “de ziel” heeft iets ontheemdends. Alsof het een ding buiten jezelf is, een ballonnetje aan een draadje, waarmee je een uurtje mag spelen. Maar je ziel, dat ben je zelf. Het thema “De Ziel” is in, en dan vooral filosofisch en religieus beschouwd. Vroeger gebruikte de natuurwetenschap de ziel als een hypothese, als mogelijke verklaring voor fenomenen. Door de vooruitgang in de psychologie en de neurowetenschappen is die hypothese in onbruik geraakt. Er is geen wetenschap van de ziel meer, hoog- uit van het zielsbegrip. Tegendraads groeit in de huidige spiritualiteit weer de belang- stelling voor de ziel. Het gaat dan vooral om de innerlijke be- leving, zoekend naar de vemet het dagelijks leven. Deze be- langstelling wordt ook gevoed door recente beschrijvingen van bijna-dood ervaringen. Er wordt gezocht naar theorie met aansluiting naar de moderne natuurkunde, maar de empirische beschrijvingen blijven overheersen. Het begrip ziel is daarbij open-ended en het begrip “geest” nog te abstract. Wetenschappelijke verklaring en empirische ervaring zijn verschillende zaken. Discussies waarbij die twee door elkaar lopen zijn hopeloos verward. In wezen gaat het om het onder- scheid tussen subjectief en objectief, tussen binnen jezelf en buiten jezelf. Dit artikel wil in kort bestek een aantal manieren nagaan waarop men binnen de VKK over de ziel kan spreken. Het wil ook nagaan in hoeverre subjectieve en objectieve benadering- en geïntegreerd kunnen worden. Het is daarbij handig om de onderverdeling in vijf aandachtsgebieden te gebruiken, want daarin zijn die twee benaderingen al verwerkt. Innerlijke ervaring Als het gaat om de innerlijke ervaring van de ziel dan is er een veelheid aan voorkomens. Je kunt je daarbij in gemoede afvra- gen of het wel steeds over hetzelfde begrip ziel gaat, hoewel dat niemand lijkt te deren. Dat is een teken dat we spreken over iets dat hoger is dan wij objectief kunnen aanduiden. De context geeft dan de specifieke duiding aan. In de New Age wordt de ziel gezien als alles wat voorbij het lichamelijk bewustzijn ligt, meestal zonder verder onder- scheid. Vanuit de ziel vloeit liefde naar de persoonlijkheid en naar de wereld. In de dieptepsychologie wordt het verband gelegd tussen de ziel en het onderbewuste waarin de ziel geworteld is. Transformatieprocessen zorgen voor een wezenlijke herori- ëntatie van de ziel. In de mystiek streeft de ziel naar een recht- streekse verbinding met God, zonder enige tussenkomst. Van oudsher is er sprake van de pelgrimstocht van de ziel. Er zijn inwijdingsprocessen voor de ziel, uiterlijk en innerlijk. In de oude mysteriën werd men geleerd om in de kosmos te reizen als ziel, buiten het lichaam om. In onze tijd kan men cursussen volgen om als ziel uit te treden en reizen te maken. Vooralsnog onder menselijke begeleiding. De mysteriën lijken in deze tijd naar buiten te treden. Au- teurs als Jozef Rulof, Jaap Hiddinga en anderen verhalen over hun buitenlichamelijke reizen onder begeleiding van gidsen of engelen, bedoeld om het grote publiek bekend te maken met kosmische wetten. In de parapsychologie wordt het contact onderzocht van medi- ums met overgegane zielen. Werd dit vroeger als sensationeel ervaren, tegenwoordig ziet men dit als zinvol voor de ontwik- keling van de ziel. In bijeenkomsten van spiritualisten wordt gestreefd naar het doorgeven van zinvolle boodschappen van overleden zielen aan geïncarneerde zielen. Je kunt daarbij vra- gen stellen over de wenselijkheid. In het verleden werd in de theologie spiritualisme juist gezien als het directe contact van de menselijke ziel met God, met uitsluiting van alle tussenk- omst. Een mystieke benadering. Het is tegenwoordig mogelijk om een compleet beeld te geven van de typen van ervaringen van de menselijke ziel tij- dens de kringloop door in- en excarnaties. Wanneer je de vele empirische ervaringen bij elkaar legt dan ontstaat een consis- tent beeld. Onderdelen daarvan zijn: • Ervaringen van en met nog niet geborenen • Spontane ervaringen met stervenden en overledenen • Postume communicatie • Bijna dood ervaringen (BDE) • Life between Life regressies (LBL), ofwel zielsregressies. Daarbij ervaar je je eigen leven als ziel in het tussenbestaan. De verslagen daarvan geven boeiende nieuwe informatie over de leefomgeving van de ziel en van diens ontwikkeling, veel meer dan bij BDE’s. De gemeenschap Een echte gemeenschap vormt een organisme, waarin ieder be- trokken is. Datgene wat bindt en wat meer is dan de som der delen wordt soms een ziel genoemd. Zo kun je spreken van een volksziel of van de ziel van een kerkgemeente. De liturgie In de liturgieën van de VKK komt de ziel als begrip veel voor. Het is boeiend om te zien hoe consistent dit gebeurt en hoe de verschillende contexten elkaar aanvullen. In een liturgie wordt een actieve verbinding gemaakt met God, meestal als Heilige Drievuldigheid. We hebben dan te maken met de hoogste uitingsvormen van de ziel, overgaande in die van de geest (die hier nog niet eerder is genoemd). Hieronder een paar voorkomens. • H. Mis — “Aan God de (Vader / Zoon / Heilige Geest) wijd ik geest, ziel en lichaam” — “als Uw eigen leven te herkennen, dat alles bezielt” 14 Reflectie 9(3), herfst 2012