Reflectie 6(1) voorjaar 09.vp

maakte licht en zelf volmaakt licht te worden”. Daarmee is het ritueel in feite ondergeschikt gemaakt aan het proces van de fundamentele vernieuwing van het totale innerlijke wezen, de ziel, waarin de rituelen slechts hulpmiddelen zijn. Het bruidsvertrek Dit brengt ons bij het mystieke hoogtepunt van de inwijdings- weg: de toegang tot het bruidsvertrek, het heilige der heiligen. Behalve in het Hooglied bevat de Bijbel meerdere toespelin- gen op het heilige huwelijk. Meermalen wordt Christus voor- gesteld als de bruidegom van de ziel. De mysterieuze bruiloft te Kana is zelfs een sterk gecomprimeerde viering van het hu- welijk tussen de ziel en de geest. In Openbaring 19:7 wordt gezegd: “Want de bruiloft des Lams is gekomen en zijn vrouw heeft zich gereed gemaakt.” De scheiding der geslachten, waar Philippus naar verwijst in par. 71 veroorzaakte de val uit de oorspronkelijke eenheid en introduceerde de dood. Het heilige huwelijk in het bruids- vertrek zal de eenheid herstellen en de dood opheffen. Erotiek en religie zijn in het gnostische systeem van Philippus nauw verweven. In bepaalde scholen met onvoldoende voorbereide mannen en vrouwen gaf het beeld soms aanleiding tot seksue- le uitspattingen. Daarom zegt Philippus in paragraaf 73: “Het bruidsvertrek is niet voor dieren of voor slaven (van de mate- rie), noch voor bezoedelde vrouwen, maar het is voor vrije mannen en maagden.” Het verwijt aan sommige gnostische groeperingen dat zij seksuele uitspattingen zouden aanmoedigen, getuigt van onbe- grip. We bevinden ons in de heilige binnenkamer van de tem- pel, het symbool van de goddelijke levenskracht in ons. Het ver- blijf daar verdraagt zich niet met misbruik. In het heilige bruids- vertrek vieren ziel en geest hun eenwording, ongeveer zoals die door Johannes beschreven is tijdens de bruiloft te Kana. Wel maakt Philippus onderscheid tussen het grote bruids- vertrek en het symbolische bruidsvertrek als beeld van “wat bo- ven is”. Dat levert een belangrijke conclusie op. Het bruidsver- trek is niet een plaats buiten ons: het bruidsvertrek is het hart. We zullen er binnen gaan “samen met de verborgen dingen der waarheid. Wanneer deze onthuld worden, zal het volmaak- te licht over iedereen uitstralen.” (Par. 125) Uiteindelijk zal het verblijf in het bruidsvertrek leiden tot onze definitieve overwinning op de dood, want “Als zij (Eva = de ziel) opnieuw binnengaat en hij (Adam= de geest) haar in zichzelf opneemt zal de dood er niet meer zijn.” Uit verslagen over de mysteriereligies weten we dat de mannelijke of vrouwelijke kandidaat voor vereniging met de Geest in de duistere bruidskamer werd gebracht en op een kruisvormige tafel moest gaan liggen. In een staat van hoger bewustzijn, opgewekt door een bedwelmend pepmiddel, er- voer hij niet zijn lichamelijke ketening, maar zijn geestelijke vrijheid. Drie dagen, overeenkomend met de drie dagen van nieuwe maan, lag hij voor schijndood in het bruidsvertrek, voordat de hogepriester hem terugriep tot het aardse leven. De herinnering aan zijn eenheidsbeleving komt ongeveer overeen met wat wij tegenwoordig kennen als een bijna-doodervaring. Voortaan zou hij nooit meer dezelfde zijn wie hij voor zijn ini- tiatie was. Hij zou vanuit gewekte geestkracht naar het stoffe- lijke leven kijken. Bevrijd van angst en met een open blik op de lichamelijke dood wachtte hem een verlicht leven. In de visie van Philippus had hij de Opstanding al tijdens zijn leven doorgemaakt. De diepe contemplatie in het bruidsvertrek bevrijdde de initi- ant van alle stoffelijke belemmeringen. In de diepe stilte van de heilige kamer verzonk hij (of zij) tot innerlijke aanschou- wing van de eenheid, die ten grondslag ligt aan de wereldse verscheidenheid. Dit houdt een innerlijke vereenzelviging in met de oergrond van het bestaan, waarin alle lijden van de we- reld in rook zal vervluchtigen. Als wij er in slagen ons op het hartcentrum te concentreren, ligt een zelfde verlichtingserva- ring in het verschiet. Door deze inwijding uit het verborgene naar het licht van Golgotha te verplaatsen, openbaarde Jezus de diepste gehei- men van leven en dood. Wie na drie dagen uit de duisternis van het bruidsvertrek naar buiten trad, kon zich laven aan de slotregels van dat bij- zondere evangelie van de mysticus Philippus: “Het is alleen aan hem geopenbaard, niet verborgen in de duisternis en de nacht, maar verborgen in een volmaakte dag en een heilig licht”. * * * “Dualiteit”— sculptuur van Christine Dutoit In 2008 geëxposeerd in de Beeldentuin van Gees, Drenthe