refl7(2) zomer 2010-rechtstreeks.vp

wat weg en ziet hij nauwelijks meer dat leven en dood twee kanten van dezelfde werkelijkheid zijn. Misschien chargeer ik, want ik sprak in Civis Mundi ook over een spirituele revolutie die thans van onderop overal gaande is. Maar voordat ik verder ga, eerst even stilstaan bij ons we- reldbeeld. Wat is ons wereldbeeld? 1) Het antieke wereldbeeld 2) Het manicheïsche wereldbeeld. 3) Het materialistische wereldbeeld. 4) Het theologische wereldbeeld. 5) Het geïntegreerde wereldbeeld. (ik deelde een uitvoerige versie uit) De wereldbeelden lopen bij ons soms door elkaar. Het antieke, met een hemelse en een aardse sfeer en van ‘zo boven zo beneden’, is wat vaag over het postmortale en werkt nog door via de invloed van de Bijbel en de verhalen van de Griekse mythologie op ons. Wordt wel minder. Dat geldt zeker voor het autoritaire, jaloerse Godsbeeld van een Jahweh en ook voor de perceptie van dodenrijk, hel en hemel. Het tweede leefde alleen in de eerste drie eeuwen, maar een effect kwam later weer terug via het celibaat, het klooster- wezen en de Katharen. Dood is bij nr. 2 minder erg, het draait om geest. Het derde is het wereld- beeld van de wetenschap en de moderne mens. Recent komt er enige openheid richting psycho- somatisch ziek zijn of een niet uitsluiten dat er ‘iets’ is, maar ‘dood is dood’ overheerst niette- min in dit wereldbeeld. Mens is zijn lichaam. Het vierde, waarbij een God op afstand straft en beloont, distantieert zich van het materia- listische (nr. 3), is een wat gespleten of schizoïde constructie, zo van op zondag geloof ik dit en op de maandag tot zaterdag dat. Mens is vooral lichaam en ook geest. De Kerk heeft in dezen vooral Aristoteles’ visie overgeno- men: van ‘een God die boven alles uit troont, die wel het doel van alles is, maar toch buiten de wereld staat’. Zo’n objectieve God leidde niet alleen tot een dualistische kloof tussen God en de wereld, maar ook tot de wetenschappelijke eis van objectie- ve, rationele kennis en een ignorering van mystiek. (Zie ook Willigis Jager, Elke golf is de zee, Mystieke spiritualiteit, 2005.) Vandaag doen door monotheïsme beïnvloede, autoritai- re godsbeelden nog opgeld. Hetzelfde geldt voor de nogal vage beelden van vagevuur, hemel en hel, maar dat wordt wel minder. Het vijfde wereldbeeld: Geest voor stof Het vijfde is opkomende. Het heilige zit hier ook in de we- reld. Het is God within, kosmos en mens zijn bezield. Materie vergaat, de geest niet. Lancaster hoogleraar Paul Heelas, sa- men met Linda Woodhead de schrijver van The Spiritual Re- volution: why religion is giving away to spirituality , 2005, zegt: ‘De toekomst is aan creatieve en open vormen van spiri- tualiteit en niet meer aan de traditionele religie met een trans- cendente God hoog in de hemel. Hij is nu meer het heilige of goddelijke dat in het leven zit en dit als energie doortrekt’ (Volzin 20-4-07). Hij deed er onderzoek naar en noemt het een ‘brede beweging’. Recent WRR-onderzoek bevestigt, dat er in ons land nu circa vier miljoen ‘ongebonden spirituelen zijn’. De gezaghebbende Canadese filosoof Charles Taylor zegt in zijn boek Een seculiere tijd, 2009: Wij staan pas aan het begin van een nieuw tijdperk van religieus zoeken, waar- van niemand het resultaat kan voorspellen. Dat religie door moderniteit teloor zou gaan, noemt hij een fabel. Dit wereldbeeld sluit aan bij Plato, bij wie God zowel in als boven de wereld is. De wereld is bij nr 5 in wezen niets an- ders dan de verschijning van het goddelijke, waarbij ook wij het goddelijke oerprincipe kunnen ontdekken. Mijn positie? Zelf zie ik de mens als een in principe spiri- tueel wezen, dat hier is om menselijke ervaringen op te doen, maar dat het contact met zijn innerlijke bron is kwijtgeraakt, zich daarom afgescheiden voelt en zich daardoor in arren moe- de maar vereenzelvigt met zijn voertuig, het lichaam. Gevolg is dat hij eenzaamheid, tekort, angst en pijn voelt in zichzelf. Reden dat psychiaters en artsen het druk hebben. Het draait, wil de mens zich terugvinden, om 1) zelfkennis en 2) transformatie. Bij ‘ken jezelf’ denken we aan Socrates en Boeddha, maar ook Jezus zegt in het Thomas-evangelie: ‘Als jullie jezelf niet kennen, zijn jullie in grote armoede; zelfkennis ont- sluit de kennis van het Al’ . Dat ‘Al ben ik’ , zegt Jezus en opmerkelijk is dat Hij toevoegt: ‘Kloof een stuk hout en ik ben daar, til een steen op en jullie zullen me daar vinden’ . Dat lijkt dus nogal op het vijfde wereldbeeld. De aanhef van dat evangelie is overigens: Dit zijn de geheime woorden die de Leven- de Jezus sprak en die Didimus Ju- das Thomas opschreef. En Jezus zei: Ieder die de betekenis van deze woorden vindt, zal de dood niet smaken’ . M.a.w. ieder heeft onsterfelijkheid of beter: is zich bewust van de onsterfelijkheid van zijn / haar diepste wezen. ‘Zo binnen, zo buiten’ is nr 5. Jezus praat ook in zijn betogen in de Bijbel steeds over de buiten- en binnenkant naast elkaar, – zo van ‘overspel mag niet, ja okay, maar wie als getrouwde iemand aanziet om te begeren, deed die niet reeds overspel in zijn hart? Of: gij zult niet doden, ja okay, maar wie in ruzie leeft met zijn broer, is die niet ook aan het ‘doden’? –, Hij richt zich voortdu- rend op het zielsniveau van de mensen. (Jakob Slavenburg, Inleiding tot Esoterisch Christendom, 2005, 35 ). Welnu, als je een spiritueel wezen bent, zoals ik betoog, dan heeft zowel het leven op aarde als de dood een doel: Ervaringen opdoen en le- ren van je schaduwen, innerlijk groeien dus. De incarnatie is daarvoor wezenlijk. En dus ook je schaduwen en opgepoetste ego-ideaal onder ogen zien en je lichaam noch je sensualiteit ontkennen. Lichaam, seks en moeder aarde, daar is niks mis mee. Het hoort bij het ervaren van de incarnatie en hoe meer in- tieme relaties des te beter, bij wijze van spreken, omdat ze fung- eren als een spiegel voor je, als een onderdeel van de leerschool in je levensreis. We moeten als het ware door het aardse leven heen om het te kunnen relativeren, m.a.w. te ontdekken, dat het hoe spannend ook vaak, niettemin een illusie is. Transformatie gaat via ervaringen. 23 Reflectie 7(2) zomer 2010 Mijn positie? Zelf zie ik de mens als een in prin- cipe spiritueel wezen, dat hier is om menselijke ervaringen op te doen, maar dat het contact met zijn innerlijke bron is kwijtgeraakt, zich daarom afgescheiden voelt en zich daardoor in arren moede maar vereenzelvigt met zijn voertuig, het lichaam. Gevolg is dat hij eenzaamheid, tekort, angst en pijn voelt in zichzelf. Reden dat psychiaters en artsen het druk hebben.