Reflectie 7(4) winter 2010.vp

te openen. Dat benutte hij om de aanwezige bisschoppen van zijn gelijk te overtuigen en toen Nestorius met zijn volgelin- gen arriveerde, kon Cyrillus meedelen dat de beslissing al was genomen: Maria was terecht de Moeder van God, de ‘Theo- tokos’, en de opvattingen van Nestorius en zijn volgelingen werden als ketters veroordeeld. De weg leek vrij gemaakt voor Maria als de Moeder van God om de strijd met de heidense godinnen aan te gaan. Matka Bosna De kracht van deze beslissing werd me een aantal jaren gele- den nog eens duidelijk. Na de val van de Ber- lijnse Muur werd ik in Polen uitgenodigd om meditatiecursussen te geven. Tijdens een van mijn bezoeken wandel- den we in het centrum van Warschau. Het bleek op het grote plein voor het bisschoppelijk paleis ongewoon druk. Duizenden jongeren kwamen aangelopen met rugzakken die ze in grote vrachtwagens laadden. Op mijn vraag wat er gebeurde zei mijn gastvrouw: ‘Sinds het communisme hier niet meer aan de macht is, willen alle jongeren weer een pelgrimstocht maken naar de Zwarte Madonna van Czestochowa. Ze laden hier hun kampeerspullen in en gaan dan te voet een lange tocht maken naar het zuiden van Polen, naar de berg Jasna Gora, waar ze de Goddelijke Moeder – de Matka Bosna – gaan vereren’. Ik was verbaasd. Jaren lang communistisch atheïsme had het ver- langen naar de Zwarte Madonna niet kunnen verdringen? Omdat het de christelijke Maria was? In de gesprekken daarna kwamen we tot interessante per- spectieven. Misschien had de Matka Bosna, die van oudsher koningin van Polen was, helemaal niets met de Kerk van doen. Zij werd immers al in de pre-historie hier als Goddelijke Moe- der vereerd. De Kerk had haar mogelijk tot Maria omgedoopt om haar zo een beheersbare plaats te geven in een godsdienst met een vadergod, waarin de mannen de dienst konden blijven uitmaken. Dat werd een eye-opener en ik ben verder gaan zoeken. Daaruit bleek dat dit niet alleen in Polen gebeurd is, maar overal waar het orthodoxe christendom zich vestigde. Talloze Mariakerken herinneren ons er nog aan. En ondanks de secu- larisatie staan deze heiligdommen nog steeds fier overeind. We kennen ze misschien nog. In Parijs de charmante Notre Dame de Paris, in Rome de statige Santa Maria Maggiore, in Madrid de Catedral Santa Maria de Real en verder weg in Istanbul de fraaie Aghia Maria. Ook België, Nederland, Engeland en Duitsland kennen talloze Mariakerken. Een oud druïdisch heiligdom Maar als ik moet kiezen voor dé Mariakerk dan is het de sier- lijke, mysterieuze, hooggothische kathedraal van Chartres, die de ‘Zetel van Maria op Aarde’ wordt genoemd. Waarom? Waarom intrigeert deze plek nog steeds de honderdduizenden pelgrims die hier jaarlijks komen? Wat zochten sinds de bouw in de 12 e eeuw de christelijke gelovigen, maar ook gnostische alchemisten en symbolisten op deze plek? Welke geheim is hier verborgen? Het geheim van de plek is al heel oud. De kathedraal van Chartres is gebouwd op een oud, Keltisch heiligdom. De Kelten, waarover de Romeinse Gaius Julius Caesar in het begin van onze jaartelling zijn ‘De Bello Gallico’ (5) schreef, waren een verzameling stammen die verspreid over het huidige Europa leefden en een grote cultuurovereenkomst bezaten. Deze Euro- peanen ‘avant la lettre’ leefden dicht bij de natuur die zij onder leiding van druïden op een diep religieuze manier beleefden. Zij kenden geen kerken of tempels, maar heiligdommen in de na- tuur, liefst met eikenbomen of vruchtbomen en als het even kon bij een bron. Kern van hun krachtige mythologieën is: het ver- lies van de verbinding met de Moedergodin, de koningin van de natuur en de binnenwereld. Dit ten gunste van de onderwerping aan het Rechtmatig Koningschap van de buitenwereld. In verband met ons thema is het interessant te lezen wat Caesar in zijn ‘De Bello Gallico’ schrijft over de Carnuten, die leefden in het gebied rond Chartres. Volgens Caesar werd dit gebied in die tijd als het centrum van Gallië gezien waar de Kelten eenmaal per jaar van heinde en verre naar toe trokken. Waarom? Hier op een heuvel bij een bron hadden zij hun be- roemdste religieuze centrum waar zij de Goddelijke Vrouw, de Virgo Paritura (de maagd die zal baren) vereerden. Bisschop Fulbert In de huidige kathedraal van Chartres, gebouwd op deze heu- vel boven de bron, wordt deze Moedergodin nog steeds ver- eerd. Maar dan met verwijzing naar de Maagd Maria. Dat kon ook niet anders. Tijdens de regering van de Romeinse keizer Constantijn de Grote (285-337) was het christendom staats- godsdienst geworden met talloze privileges en met de opdracht om de eenheid in het Romeinse Rijk te waarborgen. Een onaf- hankelijke Moedergodin paste hier niet in. Daarom werd al in 356 op de heilige heuvel van Chartres de eerste christelijke kerk gebouwd. Die brandde herhaaldelijk af, maar kreeg onder bisschop Fulbert (960-1020) een meer definitieve vorm. Fulbert begon met de bouw van de crypte naast de bron en noemde die ‘Zetel van Maria op Aarde’. Hij richtte als adviesorgaan ook de Aca- demie van Chartres op, die op een unieke manier esoterische wijsheid en klassieke wetenschap in de kathedraal wist in te bouwen. Als je er rondloopt, sta je er nog vaak verbaasd over. De kathedraal kent geen crucifixen maar zit wel vol geometrie en magische getallen. Het is daarom niet voor niets dat de Griekse wiskundige filosoof Pythagoras een ereplaats op de buitengevel kreeg. En heel bijzonder is het grote labyrint, een wonder van symboliek dat onze levensloop op aarde voorstelt en waar je elke vrijdagmorgen een symbolische tocht naar je diepste zelf kunt maken. (6) Ook wordt een grote plaats ing- eruimd voor symbolen van ‘Natura’, de heerseres van de ethe- rische vormkrachten in mens en kosmos. Zelfs de herinnering aan de heilige eik van de druïden is nog terug te vinden als hoofdtooi van de jonkvrouw in de crypte. Zo kwam er in de 12de eeuw, toen deze kathedraal vol- tooid kon worden, rond deze kathedraal een buitengewone vorm van esoterisch christendom tot bloei. En dit is sindsdien 8 Reflectie 7(4) winter 2010