Reflectie 7(4) winter 2010.vp

heid vormen, op allerlei manieren met elkaar verbonden zijn. Ook in het hebben van schaduwen. Die erkennen bij jezelf geeft al heling, zegt Carl Jung. Maar het maakt ook milder naar de ander, als je bij deze opeens schaduwen ontdekt. Waarom die ander daarom zo sterk veroordelen, als je weet dat je er zelf soms ook last van hebt. Een mildheid die in principe in overeenstemming is met de Gulden Regel van ‘de ander niet aandoen wat je zelf naar vindt’ en via de weg van (zelf)vergeving zelfs kan overgaan in mededogen, meevoelen met wie je verbonden bent. Mededo- gen is trouwens een onderdeel van liefde of vloeit eruit voort. Mededogend hart brengt licht waar geen licht is Mededogen is geen zwelgen in al of niet mentaal dan wel neerbuigend medelijden met de ander, deze bijna zielig vin- den, waardoor je tevens het gevaar loopt eenzelfde energie op te nemen, zoals een te sterke fixatie op armoede een analoge energie kan aantrekken. Nee, mededogen is een bewogen wor- den tot daden van het hart, tot de energie van liefde. Een me- dedogend hart is ook een effectief middel tegen het kwaad, omdat het licht kan brengen waar geen licht is, iets wat bij- voorbeeld ‘n leger niet kan. We leven in een hectische samenleving met ook vijf keer zoveel depressie als 20 jaar terug, maar de machocultuur waardoor we als het ware angst hadden voor vriendelijk zijn, is minder dominant vandaag. Daarom is er meer openheid voor vriendelijkheid nu, die overigens meer is dan gewoon aardig zijn. Ze is in wezen ook een vorm van liefde en mede- dogen en heeft tevens een helende kracht. Vriendelijkheid is immers een warme en krachtige manier van zijn, waarbij er een samenspel kan zijn van eigenschappen als hartelijkheid, vertrouwen en dankbaarheid. De meerwaarde van vriendelijkheid Wat tekort aan warmte van de zijde der ouders teweeg bracht bij pubers, hoeft geen betoog in onze kring. Met de energie van warmte en vriendelijke, niet of weinig oordelende aan- dacht, kunnen we hoe dan ook veel meer betekenen voor de mensen om ons heen dan we meestal denken. Een ieder stelt het op prijs om warm en vriendelijk bejegend te worden, zeker als het een gehoord en begrepen worden insluit. We zien hier hoe vriendelijkheid en warmte dicht tegen mededogen aan zit- ten. Maar wat is nu het voordeel voor jezelf om vriendelijk te zijn? Er is de Arabische uitspraak: ‘Wie een glimlach uitzendt, krijgt hem terug’. Maar afgezien daarvan heeft vriendelijkheid meerwaarde, omdat het ons doet uitstijgen boven de dagelijkse zorgen en conflictjes van ons ego met die van anderen. Het kan ons net als zegenen doen groeien in liefde. Een probleem bij dat laatste lijkt a) dat zeer veel mensen een liefdeswond hebben en daardoor wrok; en b) dat eveneens veel mensen niet van zichzelf houden, laat staan van anderen. De in Harvard opgeleide psycholoog en schrijver John Wel- wood stelt in zijn boek ‘Liefde geven en liefde ontvangen. Waarom ontvangen zoveel moeite kost?’ (2009), dat de mees- ten van ons een fundamentele onzekerheid hebben in die zin dat we denken ‘dat er niet van ons gehouden kan worden of dat we niet echt beminnelijk zijn gewoon zoals we zijn’ (p.10). Hij meent zelfs dat ‘alle haat tegen onszelf en anderen, al onze angst, egoïsme, communicatieproblemen, seksuele on- zekerheden, alle pathologie, neurose en destructiviteit in de wereld, ja de hele nachtmerrie van de geschiedenis met al haar bloedvergieten en wreedheid, te herleiden zijn tot het feit dat het hart koud wordt, omdat we niet weten, of er van ons ge- houden wordt, dus of we wel beminnelijk zijn’ (18). Zelfliefde en eigenwaarde als een verbonden zijn met het innerlijk vuur Oorlog zou volgens hem ‘voortkomen uit wrok, geworteld in onze liefdeswond, waarvan we anderen de schuld geven en dit op hen afreageren’. Terrorisme is volgens hem ook een ‘teken dat de wereld aangetast is door het niet-verbonden zijn met de liefde’. Politieke oplossingen kunnen tijdelijk respijt geven, maar leiden na verloop van tijd, zeker als de oprechte zorg en het respect voor alle partijen worden gemist, weer tot nieuwe conflicten. Er is meer nodig. Ook Luther King zag dat wrok een grote rol speelt bij oorlogen en betoogde dan ook dat ‘slechts liefde deze ziekte kan genezen’. Hij noemde daarom net als Gandhi geweldloosheid de strategie van de liefde. Maar daar is moed voor nodig, reden ook waarom het in de spiritua- liteit vooral om innerlijke kracht gaat of de versterking daar- van, iets wat Gandhi ‘soul-force’ noemde. Voor ‘inner power’ of ‘empowerment’ is het zaak van zichzelf te houden. Doe je dat niet dan is het moeilijk in con- tact te zijn met je eigen kracht. Een nogal eisende opvoeding tijdens de jeugd van ‘het is nooit goed genoeg’ of een kerke- lijk appelleren aan schuld en semi-ascetisch moralisme, waardoor mensen zich ‘klein’ en ‘nietig’ gingen voelen, droe- gen bij aan het gebrek aan zelfliefde bij velen. Dat geldt ook voor het feit dat bij ‘je naaste liefhebben als jezelf’ het laatste te weinig accent kreeg en het eerste iets te veel in de gebod- sfeer lag, wat schuldgevoel opriep. Zelfliefde gelijk stellen met egoïsme is daarbij tevens een veel gemaakte vergissing. Nee, het gaat hier om zelfaanvaarding en een inzien dat we goed zijn in onze diepste kern. Zelfliefde geeft kracht en zelf- vertrouwen bij het maken van de keuzes in het leven. Zo aan- wezig zijn bij jezelf is in wezen een daad van liefde, die de deur naar onze diepste bronnen ontsluit. Eigenwaarde hebben, betekent verbonden zijn met ons innerlijke vuur, met onze in- nerlijke scheppingskracht zonder dat we ons daarop voorstaan. Van onszelf houden wijst op veerkracht en het inzicht dat we gewoon een deel van het leven zijn. Charter for Compassion Dit betekent ook mededogen, omdat het liefde veronderstelt naar jezelf en dus ook naar de ander. Welnu, in ons is er een zeer groot potentieel aan liefde en bewustzijn, dat we bij de in- carnatie meekregen. We moeten er alleen voor kiezen. Dat te willen is in de ontwikkelingsfase, waarin we ons nu bevinden van het grootste belang. Alle wijsheidsgeschriften riepen er al toe op. Reden dat de bekende schrijfster en theologe Karin Armstrong het initiatief nam tot het Charter for Compassion, het Handvest voor Compassie, een ander woord voor mededo- gen of liefde. Het werd vorig jaar november met 400 mensen gelanceerd in het Mozeshuis in Amsterdam. Een prima Hand- vest, dat veel respons krijgt in de wereld en dat op 11 novem- ber 2010 een nieuwe impuls krijgt op een 2 e grote manifesta- tie, gepaard gaande met een groot ritueel hindoestaans vuur. Compassie zie ik als een liefdevol gadeslaan of als een meevoelend of begripvol luisteren. En ‘er zijn’ of een zachte aanraking kan vaak al veel betekenen. Ik noem mededogen een effectieve energie, omdat die uit het hart stroomt. En 11 Reflectie 7(4) winter 2010