reflectie 8(2).vp

verklaring kan geven voor ‘the wonder and mystery of the hu- man self with its spiritual values, with its creativity, and with its uniqueness for each of us.’ (2) (How the Self Controls Its Brain’, 1994) . Eccles zet vervolgens het denkbeeld van een mentale, niet-materiële, wereld die met de fysieke wereld interacteert te- genover het ‘belovend materialisme’. Alle geweld van de mate- rialistische meerderheid kan niet verbloemen dat ze het door haar geclaimde alleenrecht niet kan waarmaken en dit maakt niet-materialistische opvattingen des te interessanter. Universitair chauvinisme Swaab opent zijn stukje over de BDE met het verhaal dat hij hoorde van een van zijn promovendi die er twee heeft gehad. Het is een BDE-verslag zoals er vele zijn. Swaab gebruikt het om direct aan het begin zijn positie duidelijk te maken. Dit doet hij door het een wetenschappelijke en analyserende ver- telling te noemen en zijn promovendus te prijzen als een uit- zondering die tijdens en na zijn BDE een kritische weten- schapper bleef. Zo maakt al de eerste anderhalve pagina dui- delijk dat Swaab last heeft van wetenschappelijke arrogantie en de BDE-literatuur niet kent. Hij lijkt daar zelfs mee te ko- ketteren als hij het heeft over het ‘Journal of Near-Death Studies’ – een al 30 jaar bestaand peer-reviewed wetenschap- pelijk kwartaaltijdschrift – waar hij nog nooit van heeft ge- hoord. Verder was de promovendus kennelijk materialistisch geconditioneerd of praatte hij zijn baas naar de mond. Het is exemplarisch voor de wetenschappelijke zelfingenomenheid die overdreven waarde toekent aan eigen en binnen de disci- pline verricht onderzoek en daar heersende opvattingen. Dit ken ik uit mijn loopbaan bij TNO waar veel contacten met de universiteiten bestaan. Voor sommige ‘universitairen’ was het toepassingsgerichte onderzoek van TNO van een andere (lage- re) orde dan hun onderzoek dat per definitie wetenschappelijk was. En als dan ook nog doordrong dat een TNO-onderzoek begrensd wordt door een met een externe opdrachtgever over- eengekomen doel, looptijd en budget in plaats van met zachte voorwaarden en limieten uit de zakken van de belastingbeta- lers te worden bekostigd dan waren voor hen hun vermoedens bevestigd. Zo zijn ze niet allemaal en TNO heeft heel wat ge- promoveerden en hoogleraren in zijn gelederen die het ong- elijk van zulke universitaire chauvinisten aantonen. Tegen deze achtergrond, naast zijn vooropstaand materialistische werke- lijkheidsbeeld, versta ik Swaab’s afwijzing van Van Lommels interpreta- ties en ook zijn irritatie. Van Lommel is geen uni- versitaire wetenschapper, maar een niet gepromo- veerde arts in een gewoon ziekenhuis. Dit zijn geen voorwaarden waaronder voor de universitaire chauvinist sprake kan zijn van het bedrijven van se- rieuze wetenschap. Als Van Lommel dan ook nog buiten zijn vakge- bied, namelijk cardiolo- gie, treedt en zijn status gebruikt om een van het gangbare ma- terialistische paradigma afwijkende uitleg van de BDE te pro- pageren zijn de rapen helemaal gaar. Dus is voor Swaab de ver- dienste van het in The Lancet gepubliceerde Merkawa- honderzoek, waarbij Van Lommel als primus inter pares van de onderzoeksgroep optrad, uitsluitend gelegen in het gegeven dat het de BDE in de medische wereld beter bespreekbaar heeft gemaakt. De rest is pseudowetenschap van een niet ratio- neel analyserende Van Lommel op wie zich nu Swaab’s afkeer richt wat betreft diens voor hem vage paranormale zaken. Drogredeneringen Swaab doet niet erg zijn best om zijn aversie tegen andere visies dan die van hem te onderbouwen. Kennelijk moet zijn autoriteit genoeg zijn voor de lezer en zo niet dan heeft hij nog wat drogredeneringen klaar. Omdat iemand met een geampu- teerde arm via gedachten en zenuwcellen een kunstarm kan aansturen produceren – volgens hem – de hersenen bewust- zijn. Swaab’s overleden collega Romijn van het Nederlands Instituut voor Hersenonderzoek berekende dat het voor de her- senen onmogelijk is om alles op te slaan wat een mens in zijn/ haar leven denkt en meemaakt. Dit wordt nu door Swaab aan Van Lommel gehangen en vervolgens bestreden door Nobel- prijswinnaar Kandel op te voeren die het zenuwstelsel van een zeeslak bestudeerde om inzicht te krijgen in de rol van mole- culen en cellen bij leerprocessen en geheugenvorming. Swaab heeft nog meer Nobelprijzen waar hij Van Lommel mee om de oren slaat, maar erg interessant is dit niet omdat hij er duide- lijk blijk van geeft zich niet in de BDE en de veelheid aan ge- publiceerd BDE-onderzoek te hebben verdiept. Swaab meent dat alle BDE-elementen te verklaren zijn uit de resultaten van hersenonderzoek. En dat alleen omdat men- sen daar niet geïnteresseerd in zijn denken ze een kijkje in het hiernamaals te hebben gekregen. Echter alle mechanismen die hij opvoert zijn allang in de wetenschappelijke BDE-literatuur voorbijgekomen en uiteindelijk afgewezen. Zo maakte cardio- loog Sabom al in 1982 in zijn boek ’Recollections of Death: A Medical Investigation’ melding van een bovengemiddeld bloedzuurstofgehalte tijdens de reanimatie van een patiënt die, naar later bleek, op dat moment een intense BDE had (3) . Di- verse onderzoekers, zoals neuropsychiater Fenwick, toonden aan dat ervaringen door gebruik van ketamine, een oud narco- semiddel, onterecht gelijk werden gesteld aan BDE-en. De in- houd van een ‘ketamine-ervaring’ is wezenlijk anders dan die van een BDE en dit geldt ook voor andere chemische stoffen. Fundamentele afwijkingen van de opgeroepen ervaringen zijn er ook bij temporaalkwabstimulatie waar door neurochirurg Penfield al in de jaren ’50 en door neurowetenschapper prof. Persinger vanaf de jaren ’80 van de vorige eeuw mee werd ge- ëxperimenteerd. En zo kunnen alle ‘verklaringen’ worden doorgestreept. Swaab had dit uitgebreid in de uitstekende be- spreking ‘Explanatory Models for Near-Death Experiences’ (in ‘The Handbook of Near-Death Experiences’ , 2009) door prof. Greyson et al. kunnen lezen. Wie nu nog beweert dat BDE-en ontstaan door zuurstofte- kort, angst, hoge koorts of chemische stoffen, en losse uittre- dingen niet van een volledige BDE onderscheidt, heeft op dit onderzoeksterrein de aansluiting verloren. Als die er in het ge- val van Swaab ooit zou zijn geweest. Swaab fulmineert tegen Van Lommels overwegingen op het gebied van orgaantrans- plantatie die hij bestempelt als kletsverhalen in plaats van er 17 Reflectie 8(2), zomer 2011 Prof Dr Dick Swaab